TBMM Başkanlığı'na sunulan 12. Yargı Paketi, yargı sisteminde önemli değişiklikler öngörüyor. Paket, hukuk ve idari yargılama süreçleri, icra-iflas sistemi ve ceza muhakemesi alanlarında düzenlemeler içeriyor. Ancak, kamuoyunda ve hukuk çevrelerinde beklenen bazı önemli başlıkların teklif metninde yer almadığı görüldü.
Teklifin Meclis'e sunulan halinde, daha önce kulislerde konuşulan ve beklenti yaratan infaz düzenlemesi ile IBAN kiralama fiilinin dolandırıcılıktan ayrıştırılarak müstakil suç haline getirilmesi gibi konular bulunmuyor. Ayrıca, Avukatlık Kanunu'na ilişkin ekonomik düzenlemelerin de pakete dahil edilmediği belirtildi. Son değerlendirmeler sonucunda paketin kapsamının daraltıldığı ve bazı maddelerin ilerleyen süreçte farklı yasa teklifleriyle ele alınabileceği değerlendirmeleri yapılıyor.
Paket hazırlık sürecinde öne çıkan infaz düzenlemesi, IBAN kiralama suçunun ayrıştırılması ve Avukatlık Kanunu'ndaki ekonomik düzenlemeler yerine, Meclis'e sunulan metinde yargılamaların hızlandırılması amacıyla usul hükümlerine odaklanıldığı görülüyor. AKP tarafından "yargının etkin ve verimli işlemesi" gerekçesiyle savunulan düzenlemenin, hak arama özgürlüğü, yargısal güvenceler ve kişisel verilerin korunması açısından tartışmalara yol açması bekleniyor.
Devlete Karşı İcrada Bir Ay Bekleme Şartı
Paketin dikkat çeken maddelerinden biri, idare aleyhine verilen para alacakları, vekâlet ücreti ve yargılama giderlerine ilişkin kararların icrasında getirilen yeni prosedür oldu. Buna göre, yurttaşlar devlete karşı açtıkları davaları kazansalar dahi doğrudan icra takibi başlatamayacak. Alacaklı veya avukatı, öncelikle ilgili idareye yazılı başvuruda bulunarak ödeme için banka hesap numarası bildirecek. İdareye bir aylık ödeme süresi tanınacak. Bu süre içinde ödeme yapılmaması halinde cebri icra yoluna başvurulabilecek. İktidar, bu düzenlemeyi "gereksiz icra takibinin önlenmesi" ve "kamu kaynaklarının korunması" amacıyla getirdiğini belirtiyor. Ancak muhalefetin, bu maddeye "devlete ayrıcalıklı hukuk yaratıldığı" ve "vatandaşın mahkeme kararıyla kazandığı alacağına ulaşmasının geciktirildiği" gerekçeleriyle itiraz etmesi bekleniyor.
Belirsiz Alacak Davası Kaldırılıyor
Hukuk çevrelerinde en fazla tartışma yaratması beklenen başlıklardan biri de belirsiz alacak davasının kaldırılması oldu. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 107. maddesinin yürürlükten kaldırılmasıyla, alacağın miktarının dava başında tam olarak belirlenemediği işçi alacakları, kıdem ve ihbar tazminatları, iş kazası ve tazminat davalarında önemli bir hak arama yolu olan belirsiz alacak davası sona erecek. Teklifte, belirsiz alacak davasının sağladığı bazı hakların kısmi dava kurumuna aktarılacağı ve kısmi dava açan kişiye, tahkikat sona erene kadar alacağın kalan kısmını talep etme hakkı tanınacağı belirtiliyor.
Tek Hâkim Uygulaması Genişliyor
Paketle birlikte idare mahkemelerinde tek hâkim tarafından görülecek davaların kapsamı da genişletiliyor. Mevcut uygulamada parasal sınırın altında kalan bazı iptal ve tam yargı davaları tek hâkimle görülürken, yeni düzenlemeyle öğrenciler ve kamu görevlilerini ilgilendiren birçok işlem de bu kapsama dahil ediliyor. Öğrencilerin burs, yurt, sınıf geçme, not tespiti ve bazı disiplin işlemleri; kamu görevlilerinin geçici görevlendirme, yolluk, lojman, izin ve uyarma cezasına ilişkin uyuşmazlıkları tek hâkim tarafından karara bağlanabilecek.
Temyiz Yolu Kısmen Açılıyor
Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararları doğrultusunda kanun yolu düzenlemelerine de yer verilen teklifte, bölge idare mahkemelerinin ilk derece mahkemesi kararını kaldırarak yeniden hüküm kurduğu birçok davada Danıştay'a temyiz yolu açılıyor. Ancak, tek hâkimle görülen bazı davaların temyiz kapsamı dışında bırakılması, düzenlemenin "hükmün denetlenmesi hakkını güçlendirme" adımı olarak sunulmasına karşın, tek hâkim kararlarında temyiz yolunun kapalı kalması nedeniyle tartışma yaratabilecek.
Yargıtay'ın Bozma Yetkisine Sınır
Yargılamaların makul sürede sonuçlandırılması hedefiyle Yargıtay'ın bozma yetkisine de sınırlama getiriliyor. Düzenlemeye göre, bölge adliye mahkemelerinin ilk derece mahkemesi sıfatıyla verdiği kararlar hariç olmak üzere, ilk derece mahkemelerinin yalnızca görevsiz veya yetkisiz olduğu gerekçesiyle Yargıtay tarafından bozma kararı verilemeyecek. Bu düzenleme ile dosyalara usul eksiklikleri nedeniyle yeniden ilk derece mahkemelerine dönmesinin önüne geçilmesi ve yargı süreçlerinin hızlandırılması amaçlanıyor. Ancak, usul hatalarına ilişkin denetimin kapsamını daraltacağı gerekçesiyle hukuk çevrelerinde tartışma yaratması bekleniyor.
DNA Verileri 20 Yıl Saklanacak
Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yapılan değişiklikle, moleküler genetik inceleme sonuçlarının saklanması ve imhasına ilişkin yeni hükümler getiriliyor. Buna göre DNA verileri 20 yıl süreyle saklanacak.
