Türkiye'de yaşanan deprem ve diğer afetlerin ardından yürütülen yardım, tahliye ve yeniden yapılanma çalışmaları sırasında engelli bireylerin ihtiyaçları sıklıkla göz ardı ediliyor. 2025 yılında Scientific Reports dergisinde yayımlanan ve Türkiye'deki engelli bireylerin afetlere dayanıklılığını inceleyen bir araştırma, bu durumu gözler önüne serdi.
Araştırmaya göre, engelli bireyler afet öncesi hazırlık, tahliye süreçleri, geçici barınma imkanları ve sağlık hizmetlerine erişimde önemli zorluklar yaşıyor. İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi Çevre ve Sağlık Komisyonu üyesi Dr. Mustafa Vatansever, afet süreçlerinde engelli bireylerin gereksinimlerinin yeterince ele alınmadığını belirtti. Vatansever, Türkiye'nin yaşadığı büyük afetlerin engelli bireyler üzerindeki etkisinin göz ardı edilmemesi gerektiğini vurguladı.
“Engelli bireyler, afet durumlarında daha savunmasız kalabilmekte ve mevcut planlar bu grupların özel gereksinimlerini yeterince dikkate almamaktadır,” diyen Vatansever, 2023 depremlerinin yaşandığı bölgede kayıtlı 2 milyon 511 bin 950 engelli birey bulunduğunu, bunlardan 775 bin 12'sinin ise ağır engelli olduğunu ifade etti. Bölgede Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'na bağlı 66 engelli ve yaşlı bakım merkezinde 5 bin 252 kişinin hizmet aldığını hatırlatan Vatansever, “Sonuç olarak engelli olduğu halde ihmal edilen kişiler oldukça fazla” değerlendirmesinde bulundu.
Afetlere hazırlık sürecinin, engelli bireylerin öncelikle tespit edilmesiyle başlaması gerektiğini belirten Vatansever, yerel yönetimlere bu konuda önemli görevler düştüğünü sözlerine ekledi. Tahliye süreçlerinin engelli bireyler açısından hayati önem taşıdığına dikkat çeken Vatansever, “Zarar azaltma, hazırlık, müdahale ve iyileştirme aşamalarının her biri kendi içinde ayrı önemli olsa da afet veya acil durum anındaki başarılı bir tahliye, engelli bireyler açısından en yaşamsal konulardan birini oluşturmaktadır. Engeli olmayan bireyler için acil çıkışların ve bina içindeki sığınma alanlarının nerede olduğunu bilmeleri yeterli olabilirken, engelli bireylerin öncelikle acil çıkışlara ve sığınma alanlarına nasıl ve hangi donanımla ulaşacaklarını bilmeleri gerekmekte,” şeklinde konuştu.
