Ticaret Bakanı Ömer Bolat, yapay zeka destekli Dış Ticaret Anomali Tespit Sistemi'nin, eşya, ülke ve firma bazlı olağandışı hareketleri matematiksel ve istatistiksel modellerle anında tespit ettiğini bildirdi. Ankara'da düzenlenen AI Tomorrow Summit 2026 etkinliğinde konuşan Bakan Bolat, verinin 21. yüzyılın en stratejik hammaddesi olduğunu vurguladı.
Veri işleme ihtiyacının büyük kısmının henüz karşılanmadığını belirten Bolat, yapay zekanın görünmeyen maliyetlerinden birinin de veri merkezlerinin soğutulması için harcanan su kaynakları olduğunu dile getirdi. Güncel araştırmalara göre, tek bir yapay zeka komutunun sunucuların soğutulması için yaklaşık 519 mililitre tatlı su tükettiğini aktardı. Tek bir büyük dil modelinin eğitimi için yaklaşık 5,4 milyon litre su gerektiği öngörülüyor. Bir teknoloji şirketinin veri merkezi kampüsünün ise tek bir ayda 43 milyon litre su tükettiği bilgisi paylaşıldı.
Bakan Bolat, yapay zeka donanımlarının üretiminin lityum, kobalt ve galyum gibi nadir toprak elementlerine bağımlı olduğunu belirtti. Bu alandaki en stratejik riskin, arzdan ziyade işleme kapasitesinin belirli ülkelerde yoğunlaşması olduğunu ifade etti. Mevcut verilere göre, nadir toprak elementlerinin küresel ayrıştırma ve rafinaj kapasitesinin yaklaşık yüzde 91'inin, mıknatıs üretiminin ise yaklaşık yüzde 94'ünün Çin'in kontrolünde olduğu kaydedildi. İhracat kısıtlamaları sonrası galyum fiyatlarının yüzde 365, germanyum fiyatlarının ise yüzde 400'e kadar arttığı bilgisi verildi.
Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre, veri merkezlerinin küresel elektrik tüketiminin 2030 sonuna kadar iki katına çıkarak 945 teravatsaate yükseleceği bekleniyor. Türkiye'nin Oxford Insights Hükümet Yapay Zeka Hazırlık Endeksi'nde 193 ülke arasında 53. sırada yer aldığını belirten Bolat, ülkenin yapay zeka alanında güçlü bir kurumsal hazırlık ve gelişim potansiyeline sahip olduğunu söyledi. Türkiye'de yapay zeka alanında çalışan akademisyen sayısının 3 bin 500'ü, aktif girişimci sayısının ise bin 100'ü aştığı kaydedildi.
Yapay zekanın ekonomiye katkısının artırılmasının öncelikli hedeflerden biri olduğunu vurgulayan Bolat, Gayri Safi Milli Hasıla'ya (GSYH) katkının yüzde 5'e, istihdamın ise 50 bin kişiye çıkarılmasının amaçlandığını belirtti. 13 Haziran'da açıklanacak Yapay Zeka Eylem Planı'nın Türkiye'nin dönüşüm sürecine önemli katkı sağlayacağı ifade edildi. Bakan Bolat, e-ihracata yönelik destek sağlamak amacıyla 2024 yılında E-Kolay İhracat Platformu'nun (E-KİP) devreye alındığını ve firmaların yapay zekadan daha etkin yararlanabilmeleri için farkındalık çalışmalarının sürdürüldüğünü kaydetti. Ürün güvenliğinde geleneksel kural tabanlı denetim anlayışından, proaktif bir risk analizi modeline geçildiğini de sözlerine ekledi.
