Kanada'nın Alberta eyaletinde, eyaletin Kanada içinde kalıp kalmayacağına dair bir referandum düzenleneceği duyuruldu. Bu gelişme, ülkenin birliğinin on yıllardır karşılaştığı en önemli sınavlardan biri olarak görülüyor.
Eyalet Başbakanı Danielle Smith tarafından yapılan açıklamada, referandumun 19 Ekim'de gerçekleştirileceği belirtildi. Smith, halka sorulacak sorunun, "Alberta, Kanada'nın bir eyaleti olarak mı kalmalı, yoksa Alberta'nın Kanada'dan ayrılıp ayrılmayacağına dair bağlayıcı bir referandum düzenlenmesi için gereken yasal süreci başlatmalı mı?" şeklinde olacağını ifade etti.
Alberta'da bağımsızlık yanlısı hareketler, eyaletin Ottawa'daki karar alıcılar tarafından göz ardı edildiği yönündeki uzun süredir devam eden hissiyat üzerine güçlenmişti. Bu yılın başlarında, ayrılık çağrısı yapan bir dilekçe 300.000'den fazla imza toplarken, Alberta'nın birlik içinde kalmasını savunan ayrı bir dilekçe ise 400.000'den fazla imza almıştı.
Başbakan Smith, kendi oyunu Alberta'nın Kanada'nın bir parçası olarak kalması yönünde kullanacağını belirtti. Hükümetinin ve meclis grubunun da pozisyonunun bu yönde olduğunu ekledi. Ancak Smith, yerli halkların yeterince istişare edilmediği gerekçesiyle ayrılık referandumu çağrısı yapan bir dilekçeyi reddeden bir Alberta yargıcının kararıyla ilgili derin endişelerini dile getirdi. Bu durum, dilekçe imzalarının doğrulanmasını durdurarak referandum potansiyelini belirsizliğe sürüklemişti.
Smith, "Başbakan olarak, tek bir yargıcın yaptığı yasal bir hatanın yüz binlerce Albertalının sesini susturmasına izin vermeyeceğim. Alberta'nın geleceğine mahkemeler değil, Albertalılar karar verecek." dedi. Dört milyon nüfuslu batı eyaletinde, bağımsızlık yanlısı Albertalıların baskısıyla karşı karşıya kalan Smith'in bu kararı, kendi başbakanlığı için varoluşsal bir karar olarak değerlendiriliyor.
Kanada'nın birliği daha önce de gerilmişti. Quebec eyaleti iki kez bağımsızlık aleyhine oy kullanmış, sonuncusu 1995'te %50.58'e karşı %49.22 gibi kıl payı bir sonuçla "hayır" oyu çıkmıştı. Ülke, bu mücadelelerin ardından ayrılık kurallarını belirlemişti. Alberta'nın "ayrılma" tarafı ekim ayında başarılı olsa bile, uzun ve belirsiz bir yol önlerinde uzanıyor. Mayıs ayı başlarında Başbakan Mark Carney, eyaletin ayrılma girişimlerinin 26 yıl önce 1995 Quebec referandumu sonrasında yürürlüğe giren Clarity Act'te belirtilen kurallara uyması gerektiğini söylemişti.
Olası ikinci bir bağlayıcı Alberta bağımsızlık referandumunun, seçmenlerin "açık çoğunluğunun" lehte oy kullanması, referandum sorusunun dilinin net olması ve federal Avam Kamarası'nın denetimi gibi yasanın belirlediği zemin kurallarına uyması gerekecek. Bu koşullar karşılanırsa, Alberta federal hükümetle boşanma şartları üzerinde zorlu ve muhtemelen uzun sürecek müzakerelere girecek.
