Amerika Birleşik Devletleri'nde sosyal medya platformlarının çocuklara zarar verdiği iddialarıyla açılan davalar yaygınlaşmaya devam ediyor. Mart ayında, Meta'nın sahibi olduğu platformlar, çocuklara yönelik riskler konusunda kamuoyunu yeterince uyarmadığı gerekçesiyle New Mexico eyaleti mahkemesi tarafından 567 milyon dolar cezaya çarptırılmıştı.
Bu kararın ardından, Meta ve YouTube'un sahibi Google, 20 yaşındaki bir kullanıcıyı tasarım özellikleri yoluyla bağımlı hale getirdiği ve zarar verdiği gerekçesiyle açılan davada 3 milyon dolar tazminat ödemeye mahkum edildi. Bu tazminatın yüzde 70'i (2.1 milyon dolar) Meta'ya, yüzde 30'u (900 bin dolar) ise YouTube'a yüklendi. Jüri, ikinci aşamada şirketlerin kötü niyetli hareket ettiğine kanaat getirerek toplam 3 milyon dolar ek cezai tazminat ödenmesine hükmetti. Tek bir kullanıcı için verilen 6 milyon dolarlık tazminat, benzer davalar için emsal teşkil ediyor.
Geçtiğimiz hafta New Mexico eyaletinde bir yargıç, Meta'yı çocukların ruh sağlığı krizindeki sorumluluğu nedeniyle 567 milyon dolar tazminat ödemeye mahkum etti. Kararı temyize götüreceğini açıklayan Meta'nın, çocuklara yönelik ihmal suçlamaları nedeniyle ödediği tazminat miktarı 950 milyon dolara yaklaşırken, bunun yalnızca görünen kısım olduğu ve trilyonlarca dolarlık potansiyel tazminat riskiyle karşı karşıya olduğu belirtiliyor.
Kaliforniya'daki federal mahkemede görülen davada jüri seçiminin başlaması, sosyal medya platformlarını daha da zor durumda bırakıyor. Uzmanlar, bu davayı 1990'lardaki tütün şirketlerine karşı açılan davalara benzetiyor. Eyalet savcıları, Meta'nın platformlarını çocuklar için kasıtlı olarak bağımlılık yaratacak şekilde geliştirdiğini kanıtlamaya çalışacak. Meta ise suçlamaları reddederek, gençleri çevrimiçi ortamda korumaya yönelik uzun süredir devam eden çalışmalar yürüttüğünü savunuyor.
1.4 TRİLYON DOLAR TALEP EDİLİYOR
Berkeley Yaşam Bilimleri Hukuku ve Politika Merkezi'nden Vincent Joralemon, davanın tütün davalarını hatırlattığını belirtti. Joralemona göre dava, teknoloji ve bağımlılık ilişkisini ele alırken, hukuki açıdan Meta'nın iş uygulamalarını sorguluyor. 1990'larda tütün şirketlerinin sağlık risklerini gizlediğinin ortaya çıkmasının ardından açılan çok sayıda davada, 1998'de milyarlarca dolarlık tazminat ve reklam kısıtlamalarını içeren tarihi bir uzlaşma sağlanmıştı.
Oakland'daki davada eyaletler, Meta'nın uygulamalarında kapsamlı değişiklikler yapılmasını ve şirketin piyasa değerine yakın bir rakam olan 1.4 trilyon dolara kadar ceza verilmesini talep ediyor. Uzmanlara göre Meta için asıl risk finansal olmaktan ziyade itibar kaybı ve iş modelini değiştirmeye zorlanması olarak görülüyor. Davada Meta Üst Yöneticisi Mark Zuckerberg'in de tanık olarak ifade vermesi bekleniyor.
3 BİNDEN FAZLA EK DAVA AÇILDI
Mayıs ayında Snap, TikTok, YouTube ve Meta, Kentucky'de bir okul bölgesinin açtığı davayı 27 milyon dolar karşılığında uzlaşmayla sonuçlandırmıştı. Federal temyiz mahkemesi bu hafta Meta, Google, Snap ve TikTok'a karşı açılan 3 binden fazla ek davanın devam edebileceğine hükmetti.
TÜRKİYE'DE DAVA YOLU EYLÜLDE AÇILIYOR
TBMM Dijital Mecralar Komisyonu Başkanı Nazım Elmas, Avrupa Birliği'nde sosyal medya platformlarına yönelik açılan çocuk davalarının Türkiye'de de yakında açılabileceğini belirtti. Türkiye'de dava açma konusunda henüz bir netlik olmadığını ifade eden Elmas, Komisyon olarak bu konuda bir yasa çalışması yaptıklarını söyledi. 15 yaş altındakilerin sosyal medyaya girmelerini ve paralı işlem yaptıklarında ailelerine mesaj gitmesini sağlayacak bir yasa tasarısı hazırlandığını belirtti. Ayrıca 16-18 yaş arasındaki çocukların yaşlarına uygun pedagojik yeterliliğe sahip oyunları oynayabilecekleri bir yasa tasarısı hazırlandığı ifade edildi. Bu yasaların eylül ayından itibaren yürürlüğe gireceği ve bu tarihten sonra sosyal medya platformlarında mağduriyet yaşayan bir çocuğun ebeveynlerinin bireysel olarak dava açabileceği kaydedildi. Elmas, mağduriyetin tekrarının önlenmesi için yeni bir düzenleme yapılacağını ve sosyal medya platformunun gereken tedbirleri almaması halinde hükümet tarafından ayrı bir cezaya çarptırılacağını da ekledi.
ÇOCUKLARIMIZI KÜRESELCİLERİN İNSAFINA BIRAKAMAYIZ
TBMM Dijital Mecralar Komisyonu eski Başkanı Hüseyin Yayman, çocuklara yönelik sosyal medya istismarlarına karşı sessiz kalmayacaklarını vurguladı. Yayman, AK Parti olarak aile, çocuk ve kadınların kırmızı çizgileri olduğunu ve bu konuda asla taviz verilemeyeceğini ifade etti. Sosyal ağların kötülüğün merkezi haline gelmesinin bir milli güvenlik sorunu haline geldiğini belirtti. ABD'de Meta ve diğer büyük teknoloji şirketlerine karşı çocukların sosyal medya bağımlılığı ve yeterince korunmaması gerekçesiyle açılan binlerce davanın önünün açılması, dijital platformların sorumluluğu açısından yeni bir dönemin kapısını aralıyor. Türkiye'de de çocukların dijital dünyadaki güvenliğini merkeze alan güçlü bir hukuki ve idari mekanizma kurulabileceği ifade edildi. Nitekim TBMM'de çocukların sosyal medya platformlarında korunmasına, zararlı içeriklere ve algoritmaların olumsuz etkilerine karşı tedbirler getirilmesine yönelik kanun tekliflerinin bulunduğu belirtildi.
