Amerika Birleşik Devletleri, Irak'taki askeri varlığını 30 Eylül'e kadar tamamen sonlandırmayı planlıyor. Bu karar, 2003 yılındaki işgal ile başlayan ve 20 yılı aşkın süredir devam eden ABD'nin Irak'taki askeri mevcudiyetini sona erdirecek.
Saddam Hüseyin'in devrilmesiyle başlayan süreç, yıllarca süren ayaklanmalar ve mezhep çatışmalarıyla şekillendi. ABD güçleri daha önce 2011 yılında Irak'tan çekilmiş, ancak 2014 yılında Irak ve Şam İslam Devleti (IŞİD) ile mücadele kapsamında yeniden ülkeye dönmüştü.
Son çekilme, İran ile devam eden bölgesel gerilimlerin ABD personelini yeniden risk altına soktuğu bir dönemde gerçekleşiyor. Uzmanlar, askerlerin ayrılmasıyla ABD'nin Irak üzerindeki etkisinin devam edeceğini öngörüyor.
Washington ve Bağdat arasında 2024 yılında varılan anlaşma, ABD liderliğindeki IŞİD karşıtı koalisyon misyonu olan Doğal Kararlılık Harekatı'nın sonlandırılmasını resmen onayladı. Irak Savaşı'nın zirve yaptığı 2007'de ülkede 170 binden fazla ABD askeri bulunuyordu. Aralık 2023 itibarıyla bu sayı yaklaşık 2 bin 400'e düşmüştü. Son haberlere göre, ABD'nin Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nde küçük bir birlik bıraktığı belirtiliyor.
Atlantik Konseyi'nde Irak Girişimi misafir araştırmacısı Safwan Al-Amin, bu geri çekilmenin IŞİD'e karşı misyonun Irak'taki amacına ulaşması nedeniyle önceki Irak hükümeti ile varılan bir anlaşma olduğunu belirtti. Bu adımın aynı zamanda Irak içindeki uzun süredir devam eden siyasi baskıyı da yansıttığı ifade ediliyor.
Douglas Silliman, ABD'nin Irak Büyükelçisi olarak görev yaptığı dönemde, ardı ardına gelen hükümetlerin, birçok kişinin Irak egemenliğinin ihlali olarak gördüğü ABD askeri varlığına son verilmesi yönünde taleplerle karşılaştığını söyledi. Silliman, İran yanlısı grupların ve toplumun bazı kesimlerinin baskısı altında kalan Irak hükümetlerinin, bu güçlerin ülkeden ayrılması için baskı uyguladığını belirtti.
ABD güçleri daha önce Barack Obama döneminde 2011'de Irak'tan ayrılmıştı. Ancak IŞİD'in ülkenin büyük bir bölümünü ele geçirmesi üzerine Bağdat'ın talebiyle üç yıl sonra geri döndüler. Görevleri zamanla muharebe operasyonlarından eğitim, danışmanlık ve istihbarat paylaşımına evrildi.
Analistler, bu ayki çekilmenin zamanlamasının IŞİD karşıtı misyonun sona ermesinden ziyade güvenlik endişelerinden kaynaklandığını savunuyor. İngiliz düşünce kuruluşu RUSI'de kıdemli araştırmacı HA Hellyer, bunun IŞİD ile ilgili olmadığını, riskle ilgili olduğunu ve bu gerekçenin yıllar önce geçerliliğini yitirdiğini ifade etti. İran'ı da içeren bölgesel gerilimler sırasında Kuzey Irak'taki ABD tesislerine yönelik saldırılara işaret eden Hellyer, Washington'ın kalan personelini giderek daha savunmasız hedefler olarak gördüğünü söyledi.
Al-Amin de bu görüşe katılarak, ABD ve Iraklı yetkililerin koalisyon misyonu sona erdikten sonra bile küçük bir Amerikan birliğinin muhafaza edilmesi konusunu görüştüklerini kaydetti. Hellyer, azalan asker sayıları ve sınırlı güç gösterme kabiliyetleri göz önüne alındığında, İran ile yaşanan gerilimin varlıklarının bir avantajdan ziyade bir zaaf olduğunu gösterdiğini belirtti.
ABD'nin Irak'taki mirasına ilişkin değerlendirmeler hala büyük ölçüde farklılık gösteriyor. Al-Amin, durumu 'karışık bir durum' olarak tanımlıyor. ABD'nin işgalinin hedeflerine ulaşamadığını, rejim değişikliğinin Iraklıların istikrarlı ve müreffeh bir ülke özlemlerini karşılamadığını savunan uzman, işgalin bölgeyi istikrarsızlaştırdığını ve İran'ın nüfuzunu genişletmesine olanak sağladığını belirtti.
Silliman, geçiş sürecinin çalkantılı olduğunu kabul etmekle birlikte, yıllar içinde birçok Iraklının Saddam Hüseyin'in devrilmesinin ardından gelen siyasi değişimi benimsediğini söyledi. Irak'ın temsili demokrasi ile yönetilmesi gerektiği fikrinin kök saldığını, ancak bunu daha önce deneyimlememiş bir toplumda demokrasi geleneklerini oturtmanın zaman alacağını ekledi.
Yerevan Saeed ise eski rejimin devrilmesinin büyük bir olay olduğunu ve eleştirel yaklaşanların bu durumun sona erdirdiği vahşeti göz ardı ettiğini savundu. Süregelen yolsuzluğa rağmen, Irak'ın 2003 öncesine kıyasla siyasi özgürlüğe ve çoğulculuğa sahip olduğuna inanıyor ve özellikle Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi'ni örnek gösteriyor.
Hellyer, ABD'nin Irak'taki kalıcı etkisini demokrasi çerçevesinde ele almayı reddederek, 'İnsanlar ABD bir demokrasi kurdu mu? sorusunu sormayı bırakmalı. Hayır' dedi.
