Avrupa Merkez Bankası (ECB) tarafından yayınlanan yeni bir çalışma, Avrupa'da toptan doğalgaz fiyatlarındaki değişimlerin tüketici fiyatlarına ve enflasyona yansıma süresinin belirgin şekilde kısaldığını ortaya koydu. 2022 enerji krizi sonrası değişen sözleşme yapıları ve daha esnek tarifeler, doğalgaz fiyatı şoklarının ekonomiye daha hızlı aktarılmasına neden oluyor.
ECB'nin euro bölgesi ulusal merkez bankalarıyla yürüttüğü araştırmaya göre, toptan doğalgaz fiyatındaki değişikliklerin, ülkelerin yarısından fazlasında 1 ila 3 ay içinde tüketici fiyatlarındaki doğalgaz enflasyonuna yansıması bekleniyor. Euro bölgesinin yaklaşık onda birinde bu geçiş süresi 4-6 ay, üçte birinde ise 7-12 ay olarak ölçülüyor.
Özellikle uzun vadeli fiyat geçişlerinde dikkat çekici bir değişim yaşandı. 2022'de doğalgaz fiyatındaki değişimin tüketiciye ulaşmasının 13-24 ay sürdüğünü bildiren ülkelerin oranı yaklaşık yüzde 40 iken, bu oran 2026'da yaklaşık yüzde 5'e geriledi. Bu durum, toptan piyasada meydana gelen bir doğalgaz şokunun hanehalkı faturalarına ulaşması için geçmişteki kadar uzun bir tampon süresinin kalmadığını gösteriyor.
ECB'ye göre bu hızlanmanın temel nedenlerinden biri, Avrupa enerji piyasasının 2022 krizi sonrasında geçirdiği dönüşüm. Birçok ülkede doğalgaz ve elektrik perakende piyasalarının serbestleşmesiyle birlikte, uzun süreli sabit fiyatlı sözleşmelerin yerini daha kısa vadeli veya toptan piyasa fiyatına daha yakın hareket eden esnek tarifeler aldı. Bu yapı, toptan fiyatlar düştüğünde indirimin faturaya daha hızlı yansımasını sağlarken, fiyatların sert yükseldiği dönemlerde koruma süresini de kısaltıyor.
Doğalgaz fiyatındaki geçiş hızlanırken, elektrik fiyatlarında farklı bir tablo görülüyor. ECB, yenilenebilir enerji kaynaklarının Avrupa elektrik üretimindeki payının artmasının, doğalgaz ile elektrik fiyatları arasındaki güçlü bağı zayıflattığını belirtiyor. 2021-2022 enerji krizinde doğalgaz, Avrupa elektrik piyasasında marjinal fiyat belirleyici konumundayken, yenilenebilir enerjinin artan payı sayesinde aynı büyüklükteki doğalgaz hareketinin elektrik fiyatında daha sınırlı etki yaratması sağlanıyor. Elektrik fiyatlarının tüketici enflasyonuna geçiş süresi ülkeler arasında bir aydan iki yıla kadar değişiyor ve genel yapı büyük ölçüde aynı kalıyor.
Toptan enerji fiyatındaki artışın tamamı doğrudan tüketici faturasına yansımıyor. Vergiler, dağıtım maliyetleri, ağ ücretleri ve diğer sabit kalemler fiyat hareketinin etkisini azaltabiliyor. 2025 yılında euro bölgesinde vergi ve diğer ücretlerin tüketicinin ödediği doğalgaz fiyatındaki ortalama payı yüzde 31, elektrikte ise yüzde 27 seviyesindeydi. Bu kalemlerin toptan enerji fiyatına göre daha yavaş değişmesi, fiyat şoklarının tüketiciye geçişini bir ölçüde sınırlıyor. Ancak doğalgaz sözleşmelerinin giderek daha esnek hale gelmesi, bu tamponun fiyatlama tarafındaki etkisini azaltıyor.
Yeni tablo, para politikası açısından da önem taşıyor. Enerji fiyatlarının enflasyona ne kadar hızlı geçtiği, ECB'nin karşı karşıya olduğu fiyat baskısının zamanlamasını doğrudan etkiliyor. ECB, 2026'daki enerji şokunun 2021-2022 dönemindeki krizden daha sınırlı olduğunu belirtirken, doğalgaz fiyatındaki değişimin tüketiciye daha hızlı ulaşması, enerji piyasasındaki yeni bir sıçramanın kısa vadeli enflasyon görünümünü geçmişe göre daha erken bozabileceği anlamına geliyor. Orta Doğu'daki gelişmeler, enerji arzı ve Avrupa'daki hava koşulları da fiyatlar üzerindeki belirsizliği artırıyor. ECB, bu nedenle toptan enerji fiyatlarının yakından izlenmesi gerektiğini vurguluyor.
