Finansal sistemin önemli bir parçası olan döviz büroları, yabancı para ihtiyacını anlık olarak karşılama işlevi görmektedir. Mevzuat çerçevesinde, yalnızca bankalar, PTT ve Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından lisans verilen döviz büroları döviz alım satım işlemi yapabilmektedir. Kuyumcular ve ödeme kuruluşlarının temsilcilerinin ise bu tür bir yasal yetkisi bulunmamaktadır.
Yetkisiz döviz alım satımı yaptığı tespit edilen iş yerlerine, Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun'da yapılan düzenlemeler uyarınca iki tür yaptırım uygulanmaktadır. Bu yaptırımlar kapsamında, Bakanlık tarafından iş yerlerinin faaliyetleri geçici veya sürekli olarak durdurulabilmekte ve ilgili iş yerleri hakkında Cumhuriyet başsavcılıklarına idari para cezası verilmesi amacıyla bildirimde bulunulmaktadır.
Tüm Yetkili Müesseseler ve Döviz Büroları Derneği (TÜYEMDER) Başkanı Serdar Yerlioğlu, Türkiye genelinde yaklaşık 1050 döviz bürosu bulunduğunu ve bunların 750'sinin dernek üyesi olduğunu belirtti. Yerlioğlu, sektörün en önemli sorunlarından birinin gayri resmi ve kaçak döviz satışı yapılan yerler olduğunu vurgulayarak, Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın bu tür yerlerle mücadele ettiğini ve dernek olarak kendilerinin de kaçak işletmelerin tespiti için çalıştıklarını ifade etti. Yerlioğlu, “Maalesef hala, gayri resmi çalışan, döviz bürosu görünümlü yerler var. Genelde 3-4 çeşit görüyoruz. Mesela kapısında ‘Change Office’ yazıyor. Halbuki, Hazine’den yetkisi belgesi almamış, faaliyet izni yok. Bir diğeri ödeme kuruluşları… Kuyumculuk mesleğinin yanında döviz işlemi yapanlar da var. Onların da bu yetkisi yok. Yani bu şekilde kaçak, izinsiz, yasal başvurusu olmadan döviz alıp satan yerler var. Türkiye genelinde yaklaşık 1050 resmi döviz bürosu var. Tahminlerimiz, Türkiye genelinde 7-8 bin kaçak işletme olduğu yönünde. Özellikle İstanbul’da” şeklinde konuştu.
Yerlioğlu, resmi bürolarda döviz alırken binde 1.002 vergi uygulandığını hatırlatarak, ruhsatsız yerlerin rekabet avantajı sağlamak amacıyla resmi bürolardan daha iyi fiyatlar sunduğunu belirtti. Bu durumun rekabeti olumsuz etkilediğini dile getiren Yerlioğlu, “Küçük de olsa fiyat farkı var. Resmi bir büro 46 lira fiyat veriyorsa, oralar 46,25 lira, 46.80 lira verebiliyor. Farklar küçük olabilir ancak toplamda yekun yüksek tutuyor. Daha iyi fiyat vererek müşteri çekildiğinde, bu defa resmi döviz büroları müşteri kaybediyor” dedi.
Döviz satışında kaçakla mücadele amacıyla yeni bir çalışma hazırlığında olduklarını belirten Yerlioğlu, çalışmanın detaylarını şöyle aktardı: “Döviz bürolarının dış cephesinde görünecek şekilde, ‘Güvenli Döviz Noktası’ görseli hazırlatıyoruz. Burada, derneğimize üye resmi döviz büroları olacak. Yani vatandaş dışarıdan baktığında nasıl ki eczanenin ‘E’sini gördüğünüzde ‘burası eczane’ diyor, biz de benzer şekilde döviz büroları için böyle sembolik bir çalışma yapacağız. İnsanlar dışarıdan baktığında, oranın resmi, güvenilir bir döviz bürosu olduğunu anlayabilecekler. Dışarıda QR kodlu bir tabela olacak. Çünkü, yetki belgesi asılması zorunlu ancak içerideki o yetki belgesini insanlar çok tanıyamayabiliyor. Siz o QR kodu okuttuğunuzda, sistem sizi web sitesine yönlendirecek ve o döviz bürosunun adı listede görünecek. Eşleşme olacak. Diyelim ki kopyalandı ve QR kod okutuldu, bir yönlendirme ve eşleşme olmayacak. QR kod okumadığında vatandaş oranın kaçak olduğunu anlayabilecek. Bu noktada kopyalanmasını da engelleyecek bir sistem. Muhtemelen yaz sonu bunu hayata geçirip, duyurusunu yapacağız.”
Yerlioğlu, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın izniyle kurulan döviz bürolarının ciddi yükümlülükleri bulunduğunu vurgulayarak, “Bugün bir döviz bürosu açabilmek için faaliyet izni bedeli 35 milyon TL. Onun haricinde döviz satışlarında binde 2 kambiyo var. Sadece para ödeyerek değil, sermaye yeterliliğinizi de ispat etmeniz gerekiyor. Güvenlik aşamalarından geçiyorsunuz” dedi. Ruhsatsız yerlerle mücadelede cezaların caydırıcı olması gerektiğini belirten Yerlioğlu, izinsiz yerlerin tespit edilmesi halinde cezasını ödediğini ancak kapandığında başka bir isim altında faaliyetine devam edebildiğini söyledi. Yerlioğlu, “A firması olarak kapanırsa, bu defa B firması olarak devam edebiliyorlar” ifadesini kullandı. Ruhsatsız döviz alım satım yerlerinde sahte banknotlarla da karşılaşabileceğini belirten Yerlioğlu, geçtiğimiz haftalarda bir vatandaşın satın aldığı ve bozdurmak için getirdiği 500 dolardan 300’ünün sahte çıktığına şahit olduklarını sözlerine ekledi.
