Kolombiya'nın La Mojana bölgesindeki sulak alanlarda, bin yıldan uzun süre önce Zenú halkı ile ilişkilendirilen topluluklar tarafından inşa edilen devasa yapılar, arkeologların dikkatini çekiyor. Yaklaşık 500 hektarlık bir alanın, modern makineler kullanılmadan yalnızca birkaç hafta içinde kanallar ve yükseltilmiş tarlalarla tarım arazisine dönüştürüldüğü belirtiliyor. Bu altyapının, merkezi bir yönetim veya kral olmadan inşa edilmiş olması dikkat çekici bulunuyor.
Bölgede yapılan incelemelerde, sulak alanların üzerinde binlerce paralel çizgi şeklinde geometrik desenler oluşturan kanallar ve yükseltilmiş tarlalar tespit edildi. Kamellon adı verilen bu yükseltilmiş platformlar, sulak alanlarda tarım yapılmasını sağlarken, kanallar ise suyun yönlendirilmesine yardımcı oluyordu. Sistemin toplamda 500 bin hektardan fazla bir alana yayıldığı tahmin ediliyor. MÖ son yüzyıllardan MS 10. ve 11. yüzyıllara kadar kullanıldığı düşünülen bu yapıların büyüklüğü, daha önce güçlü bir merkezi otorite tarafından organize edildiği varsayımını güçlendiriyordu.
Cambridge Üniversitesi, Kolombiya Antropoloji ve Tarih Enstitüsü ve Santiago de Compostela Üniversitesi'nden araştırmacılar tarafından Communications Sustainability dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, bu varsayımı sorguladı. Sucre'deki San Marcos yakınlarında yaklaşık 500 hektarlık bir alan üzerinde yapılan haritalama sonucunda, 1.601 yükseltilmiş konut platformu ve 63 daha yüksek platform belirlendi. Bu yapıların büyüklüğüne dayanarak, bölgede yaklaşık 1.600 kişinin yaşadığı ve bunların yaklaşık 800'ünün inşaat çalışmalarına katılmış olabileceği hesaplandı.
Yapılan hesaplamalara göre, 500 hektarlık alanın tamamı, tek bir kurak mevsim içerisinde, yaklaşık 0,7 ila 1,5 ay yani 3 ila 6 hafta gibi kısa bir sürede inşa edilebiliyordu. En büyük yükseltilmiş yapılardan birinin, 800 kişinin birlikte çalışması durumunda yarım günden daha kısa sürede tamamlanabileceği ortaya kondu. Bu bulgular, böylesine büyük bir sistemin mutlaka merkezi bir otorite tarafından yıllarca süren devasa bir çalışma ile yapıldığı anlamına gelmediğini, küçük toplulukların birlikte hareket etmesinin de yeterli olabileceğini gösteriyor.
Zenú topluluklarının kurduğu sistemin bir diğer önemli özelliği ise su yönetimiydi. Bölgenin yaşadığı sel ve kuraklık döngülerine uyum sağlayan topluluklar, suyu engellemek yerine arazinin yapısını değiştirerek suyu kontrol altına aldı. Kanallar, suyun ve verimli tortuların hareketini sağlarken, yükseltilmiş tarlalar ekinleri sel seviyesinin üzerinde tuttu. Bazı kanallar balıkların yerleşim bölgelerine ulaşmasını sağlarken, kurak dönemlerde su depolama işlevi gördü. Sistem, suyu ortadan kaldırmaya değil, ne zaman ve nerede bulunacağını kontrol etmeye dayanıyordu.
Araştırmanın bir diğer sonucu da sistemin sürdürülebilirliğiyle ilgili. Bu altyapının her nesilde yalnızca birkaç günlük topluluk çalışmasıyla yenilenebileceği hesaplandı. Bu bulgular, Zenú toplumlarının tamamen eşitlikçi olduğunu veya bölgede elit grupların bulunmadığını kanıtlamasa da, devasa bir altyapının mutlaka merkezi bir otoritenin emriyle yapıldığı anlamına gelmediğini gösteriyor. Küçük toplulukların koordinasyon içinde çalışması, sanılandan çok daha büyük ölçekli projeleri mümkün kılmış olabilir.
